Xuất khẩu chè ì ạch vượt… dốc

Nhiều lô hàng bị trả về

Tính trong 8 tháng, khối lượng chè XK sang Pakistan, thị trường lớn nhất của Việt Nam - giảm 19,2% về khối lượng và 19,15% về giá trị. Tuy nhiên, với thị trường Đài Loan (Trung Quốc), XK chè lại tăng 9% về khối lượng và 15,8% về giá trị so với cùng kỳ năm ngoái. Giá trị xuất khẩu sang Hoa Kỳ, Các tiểu Vương quốc Ả Rập thống nhất, Đức và Ba Lan cũng có sự tăng trưởng mạnh với mức tăng lần lượt là 36,5%, 43,2%, 7,9% và 18,3%. 

Giá XK chè bình quân 7 tháng đầu năm đạt 1.584 USD/tấn, tăng 4,9%, tuy là mức giá cao nhất từ trước tới nay nhưng vẫn còn quá thấp so với mức 2.200 USD/tấn bình quân chung của thế giới. Điều này quả là nghịch lý khi nước ta đứng thứ 5 trên thế giới về XK chè. 

Trên thị trường thế giới, dấu ấn chè Việt vẫn còn khá mờ nhạt. Người tiêu dùng các nước chưa nhận biết hay phân biệt được đâu là chè “made in Việt Nam” với các loại chè sản xuất tại các nước khác. Lý do chính là vì hiện nay, có tới 90% lượng chè của Việt Nam được xuất khẩu dưới dạng nguyên liệu thô đóng bao 50kg, chỉ 10% được xuất khẩu dưới dạng thành phẩm. Tuy nhiên, ngay cả khi xuất khẩu đạt kim ngạch cao thì giá chè xuất khẩu của nước ta chỉ bằng 50 - 60% giá chè XK của các nước trên thế giới. 

Từ những tháng cuối năm 2012 đến nay, ngành chè Việt Nam đón những thông tin không vui, khi nhiều lô hàng XK sang châu Âu bị trả về do tồn dư hàm lượng hóa chất vượt quá mức cho phép. Theo Hiệp hội Chè Việt Nam (Vitas), số hàng bị trả về được thông báo có dư lượng 2 hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) Acetamiprid và Imidacloprid vượt mức cho phép của các nước EU - khu vực được coi là có những quy định khá ngặt nghèo về tiêu chuẩn đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm. Tại Việt Nam, hiện nay trong danh mục thuốc BVTV, 2 hợp chất này vẫn được phép sử dụng trên chè.

Ông Nguyễn Xuân Hồng, Cục trưởng Cục BVTV cho biết, mới đây, Bộ Nông nghiệp và PTNT đã ban hành Thông tư 03 về quản lý thuốc BVTV, trong đó quy định 2 hoạt chất Acetamiprid và Imidacloprid chỉ được sử dụng trên chè cho đến tháng 8/2015. Hiện, chúng ta đang thực hiện lộ trình loại bỏ 2 hoạt chất này khỏi danh mục thuốc BVTV trên chè. 

“Chúng tôi đã có văn bản gửi Chi cục BVTV các tỉnh, thành phố trồng chè trong cả nước đề nghị hướng dẫn các địa phương và toàn thể mạng lưới BVTV kiểm soát chặt 2 hợp chất này. Khuyến cáo các doanh nghiệp trước khi xuất khẩu chè sang các nước phải đảm bảo dư lượng đối với 2 hoạt chất này không được vượt quá mức quy định của EU”, ông Hồng nói. 

Nỗ lực nâng cao chất lượng sản phẩm

Ông Đoàn Anh Tuân, Chủ tịch Vitas cho biết, ngành chè hiện đang nổi lên nhiều bất cập ở cả 3 công đoạn trong chuỗi giá trị: trồng, chế biến, tiêu thụ. 

Về canh tác, phần lớn diện tích chè hiện có trên cả nước sử dụng giống chè trung du lá nhỏ, năng suất, chất lượng thấp, lại đang bị thoái hóa. Mặc dù Viện Khoa học kỹ thuật nông - lâm nghiệp miền núi phía Bắc đã nghiên cứu lai tạo một số giống chè mới nhưng vẫn chưa được ứng dụng rộng rãi và theo quy hoạch cụ thể, nên việc cải thiện năng suất, chất lượng của toàn ngành còn hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu sản xuất chè có chất lượng cao và đa dạng hóa sản phẩm. Nông dân trồng chè sử dụng thuốc BVTV, thuốc kích thích tăng trưởng còn tùy tiện. 

Về chế biến, những năm qua, nhiều tỉnh cấp phép cho doanh nghiệp xây dựng nhà máy chế biến chè tràn lan. Theo thống kê, hiện cả nước có trên 300 cơ sở chế biến chè lớn nhỏ, nhưng chỉ 5% số nhà máy có vùng nguyên liệu riêng để phục vụ chế biến. Đa số các địa phương công suất chế biến vượt cao hơn khả năng cung cấp nguyên liệu từ 2-4 lần. Nhà máy thiếu nguyên liệu sản xuất dẫn đến tình trạng “mua tranh, bán cướp”. 

Về XK, chè của Việt Nam bán ra thế giới chủ yếu dưới dạng chè rời. Chè có bao gói, mẫu mã mang thương hiệu còn rất hạn chế nên giá bán thấp, chưa có thị trường ổn định và bền vững. Có quá nhiều công ty tham gia xuất khẩu chè sẵn sàng chào bán các loại chè chất lượng thấp, làm ảnh hưởng đến uy tín của ngành chè Việt Nam. 

Để từng bước tháo gỡ khó khăn, ngành chè đang nỗ lực tập trung thực hiện các biện pháp nâng cao chất lượng sản phẩm và gia tăng giá trị của cây chè. Nhiều doanh nghiệp lớn đang chung tay nâng cao chất lượng chè Việt. Đi đầu là Unilever Việt Nam khi tập đoàn này đã lồng ghép hướng dẫn kỹ thuật canh tác và chế biến vào trong chuỗi sản xuất của ngành hàng chè, đầu tư cơ sở chế biến, liên kết mạng lưới nông dân trồng chè có chứng nhận. Sau 2 năm triển khai, đến nay, đã có hơn 24.000 nông dân ở 6 tỉnh (Phú Thọ, Tuyên Quang, Lâm Đồng, Yên Bái, Vĩnh Phúc và Nghệ An) tham gia; năm 2012 có 12.000 tấn chè đạt chứng nhận RA được xuất khẩu. Mục tiêu năm 2013 có 20.000 tấn chè XK có chứng nhận RA và đến năm 2015 có 30.000-35.000 tấn chè Việt Nam sẽ được chứng nhận RA. 

Các tỉnh sản xuất chè lớn như Thái Nguyên, Lâm Đồng bắt đầu quan tâm đến việc đầu tư sản xuất chè theo tiêu chuẩn Vietgap nhằm nâng cao chất lượng chè, giúp chè Việt Nam cải thiện thương hiệu trên thị trường quốc tế. Gần đây, nhiều doanh nghiệp, trong đó có Công ty cổ phần Chè Lâm Đồng (TP. Bảo Lộc - Lâm Đồng) được tỉnh Lâm Đồng chấp thuận triển khai đầu tư dự án đổi mới giống chè hạt, trồng chè theo tiêu chuẩn GAP tại hai huyện Di Linh và Bảo Lâm. Dự án có quy mô 125ha với tổng mức đầu tư 20 tỷ đồng. Diện tích chè giống mới được áp dụng công nghệ chăm sóc, kiểm soát chất lượng theo tiêu chuẩn GAP, tạo vùng nguyên liệu chè an toàn để xuất khẩu sang thị trường Mỹ và châu Âu. Khi đi vào kinh doanh sản xuất, vùng nguyên liệu trên sẽ cung cấp cho nhà máy chế biến của Công ty cổ phần Chè Lâm Đồng khoảng 1.600 - 2.000 tấn chè nguyên liệu/năm, tương đương 400 - 500 tấn chè thành phẩm. Trong năm 2013, công ty này triển khai trồng mới 11,6ha chè tại xã Lộc An. Dự kiến, các năm tiếp theo, diện tích chè của công ty sẽ tiếp tục được mở rộng và đến năm 2017 bắt đầu đi vào hoạt động sản xuất, kinh doanh ổn định.

Ông Tuân cho hay, ngành chè sẽ chú trọng tăng giá trị gia tăng thông qua giá bán. Trước hết, Vitas phối hợp với Bộ Nông nghiệp và PTNT tuyên truyền thay đổi hành vi, nhận thức của người trồng chè, không sử dụng thuốc BVTV. Vitas đang nghiên cứu về việc cho ra đời một sàn giao dịch chè, nhưng phải 5 năm nữa mới có thể thành lập, phấn đấu đưa giá chè XK lên 1,99 USD/kg trong vòng 5 năm tới.
 

Chu Khôi
Theo: kinhtenongthon.com.vn