Chú trọng mở rộng bảo hiểm xã hội trong khu vực hợp tác xã

Kể từ khi Luật HTX năm 2012 có hiệu lực, kinh tế tập thể với nòng cốt là các HTX đã bước đầu có những chuyển biến cả về chất lượng, hiệu quả, đóng góp đáng kể trong quá trình tái cơ cấu nền kinh tế và tái cơ cấu nông nghiệp, nông thôn với các loại hình phát triển đa dạng, gắn với chuỗi giá trị đáp ứng các nhu cầu của nền kinh tế - xã hội, nâng cao thu nhập của người dân...

Theo thống kê của Liên minh HTX Việt Nam, tính đến giữa tháng 6-2018, cả nước có gần 21.000 HTX, hơn 50 liên hiệp HTX và gần 100.000 tổ hợp tác. Khu vực kinh tế hợp tác đã thu hút khoảng 13 triệu xã viên, thành viên tham gia, trong đó có khoảng hơn ba triệu người có quan hệ lao động, làm công hưởng lương thuộc diện thực hiện bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế (BHXH, BHYT) bắt buộc và bảo hiểm (BH) thất nghiệp; khoảng 10 triệu người còn lại là đối tượng tiềm năng của BHXH tự nguyện, BHYT hộ gia đình.

Mặc dù thời gian qua công tác tuyên truyền, vận động thực hiện chính sách BHXH, BHYT, BH thất nghiệp đối với nhóm lao động chiếm tỷ lệ lớn trong lực lượng lao động này đã được ngành BHXH, Liên minh HTX Việt Nam… quan tâm đẩy mạnh, nhưng thống kê cho thấy hiện mới có khoảng một phần tư số HTX đăng ký tham gia BHXH, BHYT bắt buộc cho người lao động và tỷ lệ lao động tham gia rất thấp. Trong khi đó, số xã viên, thành viên HTX tham gia BHXH tự nguyện cũng còn rất hạn chế.

Thực trạng nêu trên bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân, trong đó nguyên nhân đầu tiên và quan trọng nhất chính là những khó khăn trong hoạt động của các HTX. Những năm gần đây, tuy đã phát triển hơn so với trước, nhưng tỷ lệ HTX được xem là hoạt động hiệu quả mới chiếm khoảng 30%; thu nhập bình quân của người lao động đạt thấp (thấp nhất là HTX nông nghiệp, khoảng 1,76 triệu đồng/người/tháng; HTX đạt cao nhất cũng chỉ ở mức 4 triệu đồng/người/tháng). Trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt cũng như những yếu kém nội tại, không ít HTX buộc phải ngừng hoạt động hoặc hoạt động cầm chừng, không đủ nguồn tài chính để đóng BHXH, BHYT cho đội ngũ cán bộ quản lý (có hưởng lương) và người lao động.

Cùng với khó khăn nêu trên, nhiều HTX có tỷ lệ lao động ở độ tuổi cao, vì vậy không muốn tham gia BHXH theo quy định. Không ít HTX chỉ "ưu tiên" sử dụng lao động thời vụ với thời gian ngắn, trả lương theo ngày cho nên thu nhập của người lao động cũng bấp bênh. Ngoài ra, nhiều HTX cũng chưa nắm chắc chính sách pháp luật, nhất là chính sách pháp luật về BHXH, BHYT, BH thất nghiệp để tham gia cho người lao động; việc thuê mướn lao động thường chỉ qua giao kết miệng, chứ không có hợp đồng lao động theo quy định... Chính những khó khăn đó khiến diện bao phủ BHXH, BHYT, BH thất nghiệp trong khu vực HTX còn "khoảng trống" khá lớn, không chỉ ảnh hưởng tới quyền tham gia và thụ hưởng chính sách của người lao động mà còn là nguyên nhân khiến người lao động không thật sự gắn bó, tận tâm cống hiến cho sự phát triển của HTX...

Để từng bước lấp đầy "khoảng trống" đó, mới đây BHXH Việt Nam đã có văn bản yêu cầu BHXH các địa phương thực hiện các giải pháp nhằm mở rộng đối tượng tham gia BHXH, BHYT, BH thất nghiệp trong khu vực HTX như: tranh thủ sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền địa phương về các giải pháp tổ chức thực hiện; phối hợp tăng cường công tác thông tin, tuyên truyền chính sách, trình tự, thủ tục tham gia và thụ hưởng chế độ để người lao động thấy rõ lợi ích, trách nhiệm của việc tham gia; khảo sát, thống kê cụ thể để xây dựng kế hoạch đôn đốc, thanh tra, kiểm tra theo quy định…

Hy vọng rằng, những giải pháp nêu trên sẽ tạo bước chuyển tích cực trong việc mở rộng đối tượng tham gia BHXH, BHYT, BH thất nghiệp trong khu vực HTX, qua đó bảo đảm quyền lợi cho người lao động, góp phần thực hiện mục tiêu BHXH, BHYT toàn dân; đồng thời tạo nền tảng cho sự phát triển của thành phần kinh tế quan trọng này.