Tạo bệ đỡ phát triển kinh tế tập thể

Thiếu bệ đỡ, liên kết HTX còn lỏng lẻo

Hà Giang được biết đến như một điển hình trong việc phát triển mô hình HTX cũng như phát huy giá trị của nó trong phát triển kinh tế với 743 HTX, trong đó có 213 HTX nông, lâm nghiệp, thủy sản; tám Quỹ tín dụng nhân dân; 189 HTX công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp; 124 HTX xây dựng và khai thác vật liệu xây dựng; 36 HTX Giao thông vận tải; 173 HTX thương mại, chợ và các dịch vụ khác. Chưa kể, toàn tỉnh còn có 6.627 tổ hợp tác (THT) với 65.280 người tham gia, hoạt động đa dạng trong các ngành và các lĩnh vực, trong đó có hơn 2.000 THT phụ nữ; 1.090 THT thanh niên; 2.358 THT của hội nông dân; số còn lại do các hộ gia đình có cùng chung mục đích, điều kiện tự nguyện lập ra.

Nhận thức rõ vai trò của HTX mà công tác xây dựng mô hình HTX điển hình tiên tiến trong thời gian qua được lãnh đạo từ tỉnh tới xã quan tâm với những chính sách ưu đãi là cơ sở để Hà Giang xây dựng thành công các mô hình điểm, điển hình tiên tiến ở các lĩnh vực. Cụ thể như: Mô hình HTX chế biến rượu ngô men lá truyền thống tại xã Thanh Vân, huyện Quản Bạ với sản phẩm rượu đạt tiêu chuẩn do HABECO chuyển giao; mô hình HTX chế biến chè Phìn Hồ xã Thông Nguyên, huyện Hoàng Su Phì với Thương hiệu Phìn Hò, trà đạt giải thưởng Sao vàng Đất Việt và lọt vào TOP 100 sản phẩm cạnh tranh trong nước; mô hình HTX nuôi ong bạc hà lấy mật tại huyện Mèo Vạc; mô hình HTX trồng và sơ chế cây dược liệu làm vệ tinh liên kết và cung cấp nguyên liệu cho các nhà máy chế biến dược liệu đang được xây dựng trên địa bàn tỉnh Hà Giang... Riêng trong năm 2013 và 2014 đã tiến hành thành lập mới 63 HTX theo mô hình mới, làm dịch vụ hỗ trợ hoạt động sản xuất cho nông dân và thúc đẩy phát triển kinh tế các hộ gia đình tại khu vực nông thôn. Tuy nhiên nếu nhìn rộng ra phạm vi cả nước, những điểm sáng trong phát triển kinh tế hợp tác như tỉnh Hà Giang chỉ đếm trên đầu ngón tay. Báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (Bộ NN&PTNN) cho thấy đến hết năm 2013, cả nước có 10.339 HTX, trong đó có 9.221 HTX dịch vụ nông nghiệp và 1.136 HTX chuyên ngành. Tổng số xã viên HTX nông nghiệp cả nước khoảng 6,7 triệu. Trong hai năm 2013 và 2014 có gần 400 HTX và hơn 1.000 THT thành lập mới và đã xuất hiện một số mô hình THT và HTX mới, đa dạng về quy mô và phương thức và hiệu quả hoạt động. Tuy nhiên, số HTX hoạt động có hiệu quả tốt ước tính chỉ đạt khoảng 10%. Giá trị sản xuất, kinh doanh có quy mô nhỏ bé (bình quân đạt trên dưới một tỷ đồng/HTX).

Khoảng 20% số HTX trên thực tế đã dừng hoạt động nhưng chưa giải thể được (do vướng mắc trong quá trình xử lý tài sản, công nợ). Số lượng HTX chuyên ngành, nhất là các hợp tác xã chuyên ngành ứng dụng sản xuất công nghệ cao, hoạt động có hiệu quả rất ít. Tổng cộng có đến 65% số chủ nhiệm HTX có trình độ văn hóa chưa học xong THCS.

Một số mặt hàng tỷ lệ tiêu thụ qua hợp đồng chỉ chiếm từ 3% - 15%. Việc triển khai liên kết gắn sản xuất với tiêu thụ nông sản, xây dựng cánh đồng lớn theo Quyết định 62/2013/QĐTTg của Thủ tướng Chính phủ và các hướng dẫn của Bộ NN& PTNT chưa được triển khai rộng rãi...

Theo Bộ trưởng NN&PTNT Cao Đức Phát, kinh tế HTX gặp khó khăn do thiếu các tác nhân trung gian làm bệ đỡ cho kinh tế nông hộ. Chi phí giao dịch trong liên kết nông dân với doanh nghiệp lớn khiến các doanh nghiệp gặp nhiều rủi ro và không mặn mà đầu tư vào khu vực nông nghiệp.

"Cánh đồng lớn" có nguy cơ không mở rộng ra được và mãi là vẫn là "cánh đồng mẫu" như tên gọi ban đầu nếu không có các HTX liên kết nông dândoanh nghiệp hiệu quả.

Bắt tay thắt chặt tính hợp tác

Chủ nhiệm Liên minh HTX Hà Nội Phạm Văn An bày tỏ băn khoăn: Đến thời gian này những thông tư hướng dẫn về Nghị định số 193/2013/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật HTX năm 2012 (chính thức có hiệu lực từ 1-7-2013) vẫn chưa ban hành đầy đủ trong khi thời điểm kết thúc chuyển đổi sang mô hình HTX đang cận kề. Luật HTX quy định thời gian chuyển đổi là 36 tháng kể từ ngày Luật có hiệu lực nhưng đến nay thực tế vẫn nhiều người chưa hiểu về mô hình HTX mới. Họ đơn giản cho rằng sự chuyển đổi chỉ là vấn đề thủ tục giấy tờ, "chỉ qua một đêm có thể đổi cũ thành mới, khiến cho tính không hiệu quả của khu vực này vẫn đeo bám đến ngày hôm nay," ông An chia sẻ.

Bí thư Tỉnh ủy Hà Giang Triệu Tài Vinh cho rằng cần sớm kiện toàn thống nhất bộ máy quản lý Nhà nước về kinh tế tập thể từ tỉnh đến cơ sở, dành nguồn lực nhất định để đầu tư phát triển kinh tế tập thể. Cần có các bộ phận chuyên trách chứ không phải kiêm nhiệm như hiện nay để triển khai các chủ trương cụ thể hiệu quả hơn, kịp thời giải quyết các vướng mắc về vốn, đất đai. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Sóc Trăng Lê Thành Trí cũng chia sẻ kinh nghiệm để HTX phát triển bền vững cần phải bảo đảm tính cạnh tranh, hoạt động như một doanh nghiệp. Bên cạnh đó phải có tính ràng buộc nhất định, các thành viên phải sử dụng dịch vụ HTX. Cần phải có tính chuyên môn hóa trong thống nhất, trong hệ thống HTX cần có tổ chức theo trục dọc (liên minh) và tổ chức ngang (ngành hàng)...

Trăn trở trước bộ máy quản lý nhà nước về kinh tế tập thể, HTX vừa yếu, vừa thiếu và phân tán, cắt khúc, không có tính hệ thống, Thứ trưởng Kế hoạch và Đầu tư Đặng Huy Đông cho biết: Hiện nước ta chưa có hệ thống cơ quan quản lý nhà nước thống nhất, xuyên suốt, chuyên trách chịu trách nhiệm chính trong việc nghiên cứu xây dựng, triển khai Nghị quyết, pháp luật và chính sách của Nhà nước, cũng như thực hiện hiệu quả công tác quản lý nhà nước đối với kinh tế tập thể, HTX. Cán bộ quản lý nhà nước về HTX, liên hiệp HTX còn thiếu và yếu về chuyên môn, chưa đủ năng lực tham mưu giúp lãnh đạo các cấp trong việc thực hiện hiệu quả quản lý nhà nước đối với kinh tế tập thể, Nghị quyết của Đảng, pháp luật và chính sách của Nhà nước đối với kinh tế tập thể, HTX.

Vướng mắc này đã được Bộ Kế hoạch và Đầu tư nhìn nhận và kiến nghị Chính phủ phương án thành lập tổ chức bộ máy về kinh tế tập thể, HTX theo hướng thành lập Cục Phát triển Kinh tế hợp tác (thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư) giúp Chính phủ, Bộ trưởng Kế hoạch và Đầu tư thực hiện chức năng thống nhất quản lý nhà nước về lĩnh vực phát triển HTX, liên hiệp HTX, THT trong phạm vi cả nước. Ở địa phương, trước mắt thành lập Phòng Phát triển Kinh tế hợp tác tại Sở Kế hoạch và Đầu tư, giúp Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Giám đốc Sở Kế hoạch và Đầu tư thực hiện chức năng quản lý nhà nước về lĩnh vực phát triển kinh tế hợp tác trong phạm vi cấp tỉnh. Sau một thời gian hoạt động, sẽ tổng kết, đánh giá, rút kinh nghiệm và xem xét thành lập mô hình Chi cục nếu thấy cần thiết. Đồng thời, Bộ Kế hoạch và Đầu tư cũng kiến nghị kiện toàn bộ máy quản lý nhà nước về kinh tế hợp tác tại các bộ, cơ quan ngang bộ; Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, cấp huyện, cấp xã và cán bộ.

Tuy nhiên, Thủ tướng Chính phủ đã không phê duyệt Đề án thành lập tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về HTX, liên hiệp HTX; yêu cầu Bộ Kế hoạch và Đầu tư sử dụng đơn vị hiện có để tổ chức thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước về HTX, liên hiệp HTX mà theo Thứ trưởng Đặng Huy Đông hiện chỉ có 14 biên chế. "Như vậy, tổ chức bộ máy, cán bộ quản lý nhà nước về kinh tế tập thể, HTX hiện đứng trước thách thức lớn để khắc phục các yếu kém, hạn chế của quản lý nhà nước đối với kinh tế tập thể, HTX, đồng thời góp phần thúc đẩy phong trào HTX kiểu mới phát triển hiệu quả, vững chắc," ông Đông cho biết.

Bài ảnh: Hồng Anh và Minh Ngọc
Theo: nhandan.com.vn