Nông Thôn Mới Hà Tĩnh

http://nongthonmoi.hatinh.gov.vn

Ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật trong nông nghiệp

Đi cùng các cán bộ làm công tác chuyển giao tiến bộ khoa học - kỹ thuật (KHKT) của các cơ quan nghiên cứu, các doanh nghiệp mới thấy sự vất vả của họ. Nguyên nhân đến từ nhiều phía, sự cạnh tranh giữa các đơn vị, sự tiếp nhận của chính quyền còn hạn chế, chưa thật sự vì lợi ích của người nông dân dẫn đến quá trình chuyển giao mất nhiều thời gian, thậm chí rủi ro cao. Do đó, để đưa tiến bộ KHKT ra đồng ruộng, đòi hỏi phải có cách nhìn nhận và tổ chức lại việc chuyển giao hiệu quả hơn...

Bất cập trong nghiên cứu, chuyển giao

Báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN và PTNT) cho thấy, trong nhiều năm qua, nông nghiệp Việt Nam đã liên tục phát triển với tốc độ cao. Song, thời gian gần đây tốc độ tăng trưởng có xu hướng chậm lại, hiệu quả chưa cao, kém bền vững. Để phát huy cao hơn vai trò của nông nghiệp trong nền kinh tế, Chính phủ đã chỉ đạo thực hiện chủ trương tái cơ cấu ngành nông nghiệp gắn với xây dựng nông thôn mới. Giải pháp quan trọng hàng đầu để thực hiện chủ trương này là đẩy mạnh nghiên cứu, chuyển giao và ứng dụng KHKT, bao gồm cả công nghệ cao. Đây được xem là kim chỉ nam để hệ thống các tổ chức nghiên cứu và chuyển giao KHKT được tăng cường, nhân lực được đào tạo, cơ chế chính sách được đổi mới. Tuy nhiên, trước nhu cầu phát triển của ngành, các nhà khoa học cho rằng, ngoài nguồn lực từ Chính phủ, cần đẩy mạnh hơn công tác nghiên cứu và chuyển giao khoa học và công nghệ, phát huy cao hơn vai trò của hệ thống các viện, trường, hệ thống khuyến nông, nhất là khuyến khích sự tham gia của các doanh nghiệp.

Trên thực tế, chỉ tính năm 2014, trong trồng trọt, đã có 27 giống cây trồng mới được công nhận chính thức và 15 giống cây trồng được công nhận cho sản xuất thử. Tuy nhiên, khi đưa vào sản xuất thử đã nảy sinh không ít bất cập. Đó là "thời gian sống" không dài, kém bền vững, không đạt yêu cầu so với báo cáo trồng thử nghiệm. Nguyên nhân được chỉ ra là do công nghệ nhân giống và sản xuất giống của các viện nghiên cứu thiếu ổn định, nhất là giống lúa, ngô không có độ đồng đều cao như giống của các công ty đa quốc gia. Đây chính là những hạn chế khiến người nông dân không mặn mà với giống mới và công tác chuyển giao KHCN cũng vì thế mà khó khăn gấp bội.

Phó Giám đốc Trung tâm Công nghệ sinh học thực vật - Viện Di truyền Nông nghiệp Lê Hồng Vinh nhớ lại chuyến đi công tác về huyện Châu Thành (tỉnh Tiền Giang) giới thiệu giống nấm linh chi (chỉ sử dụng làm dược liệu). Lúc đó nhiều người dân đã hỏi: Nấm linh chi xào có ngon không? Câu hỏi đó khiến ông và đoàn cán bộ chuyển giao đều hết sức ngỡ ngàng. Thực tế, tại thời điểm đó, hầu hết nông dân tham gia tập huấn đều không có kiến thức về công dụng cũng như kỹ thuật trồng loại nấm này. Không riêng gì Châu Thành, khi đến các huyện: Cai Lậy, Gò Công Đông, Gò Công Tây... cũng gặp phải tình huống tương tự. Tuy nhiên, bằng phương châm "cùng ăn, cùng ở, cùng làm" với nông dân, sau một thời gian triển khai dự án, nhiều vùng nông thôn ở tỉnh Tiền Giang đã hình thành các mô hình sản xuất nấm chuyên nghiệp. Đến nay, Tiền Giang đã trở thành một trong những vùng trồng nấm trọng điểm của khu vực đồng bằng sông Cửu Long.

Qua những chuyến công tác chuyển giao, các nhà khoa học rút ra kinh nghiệm: Khi đưa giống vào trồng đại trà, cái khó không chỉ là kinh phí mà chính là công tác chuyển giao. Vấn đề là phải làm thế nào để thuyết phục được người dân bằng người thật, việc thật. Đồng thời, phải có "một gói kỹ thuật" về giống được tổ chức bài bản, trên cơ sở mùa vụ và thổ nhưỡng vùng đất khác nhau để hướng người dân từ bỏ giống cũ kém chất lượng, phương thức sản xuất cũ vốn chỉ dựa vào kinh nghiệm để thay vào đó là giống mới, quy trình sản xuất mới.

Tuy nhiên, theo Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt (BỘ NN và PTNT) Trần Xuân Định thì: việc đầu tư trong nghiên cứu chọn tạo giống cây trồng hiện nay ở nước ta chưa nhiều, còn dàn trải, dẫn đến một thời gian dài chúng ta tư duy "số lượng", chọn tạo giống cây trồng chính như lúa, ngô cũng theo hướng năng suất, chưa chú trọng các giống chất lượng, chọn tạo giống cây rau, hoa còn non kém.

Đem những thắc mắc về thực trạng Việt Nam hiện có lực lượng nhân lực nghiên cứu hùng hậu mà vẫn chưa chủ động được nguồn giống cho cây trồng, vật nuôi, bàn luận với PGS, TS Nguyễn Tất Cảnh, Phó Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam, chúng tôi được biết: "Cái khó chính là kinh phí đầu tư cho nghiên cứu khoa học còn ít và dàn trải, cho nên nhiều đề tài sau nghiên cứu có tính khả thi thấp, dẫn đến lãng phí. Do đó, để kết quả nghiên cứu khoa học có thể ứng dụng trên đồng ruộng, cần có sự đấu thầu, cạnh tranh giữa các đề tài. Nhà nước cần có cơ chế để đánh giá con người, năng lực của các đơn vị nghiên cứu, thành tựu để giao nhiệm vụ nghiên cứu".

Theo đánh giá của các nhà kinh tế, giống và biện pháp canh tác đã đóng góp 35% vào tổng giá trị tăng thêm của ngành. Tuy nhiên, sự đóng góp này sẽ đạt hiệu quả hơn nếu nhận được sự đầu tư thỏa đáng và những chính sách được khơi thông từ Chính phủ, các bộ, ngành, doanh nghiệp và người dân.

Đồng bộ các chính sách thúc đẩy ứng dụng KHCN

Trong sản xuất nông nghiệp, một tiến bộ kỹ thuật (TBKT) muốn đưa ra đồng ruộng thì nhà khoa học phải chứng minh được tính ưu việt và chỉ rõ nguồn lợi nếu người nông dân áp dụng TBKT ấy. Công tác chuyển giao vì vậy được đánh giá là vô cùng quan trọng và hoàn toàn phải dựa vào hệ thống khuyến nông cùng với sự tham gia của các doanh nghiệp, trình diễn, tạo các điểm "mẫu" để người nông dân được "trăm nghe không bằng một thấy". Vì vậy, cần có sự liên kết hoặc sang nhượng bản quyền cho doanh nghiệp đủ tiềm lực để tổ chức sản xuất, kinh doanh các sản phẩm giống cây trồng mới.

Cũng theo Phó Giám đốc Trung tâm Công nghệ sinh học thực vật Lê Hồng Vinh thì việc chuyển giao công nghệ cho các địa phương hiện nay chỉ được thực hiện dựa trên những "đơn đặt hàng" cụ thể cho nên chưa phát huy được sự chủ động của doanh nghiệp và bản thân các nhà khoa học. Đây là một thực tế đòi hỏi phải có sự thay đổi trong cơ chế chuyển giao, và trong nhận thức của nhà khoa học- doanh nghiệp và người nông dân. Đồng thời, các cơ quan quản lý cần rà soát quá trình nghiên cứu tránh tình trạng nhiều đơn vị cùng nghiên cứu một loại cây trồng, gây lãng phí và chồng chéo trong công tác quản lý.

Trao đổi với chúng tôi về vấn đề này, PGS, TS Nguyễn Tất Cảnh khẳng định: Muốn giảm sự chồng chéo, lãng phí trong nghiên cứu khoa học, cần đẩy mạnh tính liên kết giữa các viện, trung tâm nghiên cứu và bản thân các nhà khoa học. Nhà nước cần có dự án tập hợp các nhà khoa học lại. Đơn cử, BỘ NN và PTNT cần đặt đầu bài và tập hợp các nhà khoa học tại các vụ, viện để làm đề tài và chịu trách nhiệm trước Nhà nước về việc này.

Tập hợp các nhà khoa học, đặt hàng họ thông qua các công trình nghiên cứu đã và đang được xem là giải pháp tối ưu để KHCN đứng chân trên đồng ruộng. Bên cạnh những kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học mang tính ứng dụng cao cần có sự tham gia của doanh nghiệp đầu tư cho KHCN. Thực tế đã chứng minh, nhờ kết hợp nhuần nhuyễn mối quan hệ giữa Nhà nước - nhà khoa học - doanh nghiệp và người nông dân, tỉnh Lâm Đồng đã có bốn doanh nghiệp được BỘ NN và PTNT công nhận là "doanh nghiệp nông nghiệp công nghệ cao".

Tuy số doanh nghiệp này không nhiều, nhưng đã phần nào cho thấy doanh nghiệp coi việc nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ là giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh cho sản phẩm nông sản Việt Nam ra thế giới.

Đã đến lúc, thay vì chạy theo số lượng, cần chú trọng đến chất lượng nghiên cứu khoa học để KHKT thật sự ra đồng ruộng. Muốn vậy, cần phải khẩn trương hoàn thiện đồng bộ cơ chế chính sách, đổi mới hoạt động KHCN trong nông nghiệp, nông thôn. Hoàn thiện cơ chế đặt hàng sản phẩm KHCN trong lĩnh vực nông nghiệp. Cùng với đó là tăng cường hệ thống chuyển giao thông qua công tác khuyến nông để tiến bộ KHCN thật sự là đòn bẩy trong tái cơ cấu ngành nông nghiệp, từng bước hoàn thành thắng lợi nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới hiện nay.

Tổng kinh phí đầu tư cho nhiệm vụ KHCN cấp nhà nước do BỘ KHCN quản lý trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn giai đoạn 2008-2013 là 2.143 tỷ đồng (chiếm 30%). Kinh phí sự nghiệp cấp riêng cho BỘ NN và PTNT trong giai đoạn này là gần 4.000 tỷ đồng, chiếm khoảng 13% tổng kinh phí sự nghiệp KHCN cả nước.
 

Theo nhandan.org.vn

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây