Xây dựng mô hình nông thôn mới: Một số tiêu chí chưa hợp lý

7 tiêu chí cần được nghiên cứu điều chỉnh
- Phóng viên: Thưa ông, qua triển khai thí điểm xây dựng mô hình NTM, một số địa phương cho rằng, nếu “áp” theo đúng Bộ tiêu chí quốc gia sẽ rất khó thực hiện. Sự thực việc này như thế nào?
- Ông Tăng Minh Lộc: Xây dựng mô hình NTM là một chương trình lớn, lâu dài. Chính phủ đã ban hành Bộ tiêu chí quốc gia gồm 19 tiêu chí cụ thể, được chia thành năm nhóm, như nhóm tiêu chí về quy hoạch, nhóm về hạ tầng kinh tế - xã hội, nhóm về kinh tế và tổ chức sản xuất, nhóm về văn hóa - xã hội - môi trường và nhóm về hệ thống chính trị. Tuy nhiên, sau 3 năm triển khai thí điểm tại 11 xã điểm do Ban Bí thư Trung ương Đảng lựa chọn và hơn một năm triển khai trên diện rộng trong cả nước, các địa phương đều cho rằng có những tiêu chí chưa phù hợp, khó thực hiện.
- Cụ thể đó là những tiêu chí gì?
- Sau khi đánh giá, xem xét, có 7 tiêu chí không phù hợp và có thể cần phải sửa đổi, bao gồm các tiêu chí về: Thu nhập, cơ cấu lao động, nhà ở dân cư, hệ thống thủy lợi, chợ nông thôn, môi trường và hợp tác xã tự quản. Do đặc thù của mỗi vùng miền, địa phương khác nhau nên mức độ chỉnh sửa có thể khác nhau. Tuy nhiên, vì thời gian qua các địa phương chưa làm được nhiều, chúng tôi vẫn phải tiếp tục khảo sát rất kỹ. Cuộc sống luôn vận động, nếu những tiêu chí này không phù hợp chúng ta có thể sửa đổi, nhưng phải được nghiên cứu kỹ, là căn cứ để định hướng hoạt động cho các địa phương, đồng thời cũng là thước đo đánh giá kết quả trong quá trình triển khai thực hiện.
- Thay đổi hay sửa đổi những tiêu chí về xây dựng NTM liên quan đến cả hệ thống từ Trung ương đến các cơ sở. Ông có nghĩ đó là điều phức tạp?
- Ở nước ta chưa có một mô hình cụ thể về nông thôn mới, do đó, việc vừa làm, vừa rút kinh nghiệm và từng bước điều chỉnh để có một bộ tiêu chí phù hợp nhất là điều cần thiết. Thực ra, chúng tôi nhận thấy, có tiêu chí phải đề xuất với Chính phủ sửa đổi, cũng có tiêu chí chỉ cần các bộ, ngành có hướng dẫn cụ thể hơn là được.
- Ông có thể nói rõ tại sao tiêu chí về cơ cấu lao động và thu nhập có những điểm chưa hợp lý?
- Đối với tiêu chí về cơ cấu lao động trong nông nghiệp, theo quy định là xã NTM thì số lao động theo nông nghiệp chỉ chiếm dưới 30%. Nếu thực hiện đúng như vậy là không phù hợp với các xã vùng sâu, vùng xa và vùng chuyên canh cây nông nghiệp. Đặc biệt, những nơi vùng sâu, vùng xa, các doanh nghiệp chưa thể vào đầu tư, điều kiện kinh tế chưa phát triển, sẽ rất khó chuyển đổi lao động sang các ngành nghề khác mặc dù địa phương rất muốn. Cũng như thế, đối với các vùng chuyên canh, việc này có vẻ chưa hợp lý. Chẳng hạn, một xã ở thành phố Đà Lạt (Lâm Đồng) chuyên sản xuất rau và hoa, hiện chiếm từ 70 đến 80% số người làm nông nghiệp. Thu nhập của họ đang rất cao thì không nhất thiết phải chuyển dịch cơ cấu lao động. Tôi nghĩ, chuyển đổi cơ cấu lao động mục đích cũng là để có thu nhập cao hơn. Do đó, tiêu chí thu nhập mới là điều quan trọng, còn tiêu chí cơ cấu lao động chỉ là phương tiện. Vì vậy, đây là một trong những tiêu chí chúng tôi đề xuất sửa đổi sớm nhất, những tiêu chí khác phải nghiên cứu kỹ hơn. Qua đó, cũng rất cần các bộ, ngành phải tham gia, đề xuất hoàn thiện các tiêu chí, sao cho mang tính phù hợp và lâu dài hơn.

"Đến  xã được phê duyệt quy hoạch chunay, 100% các địa phương đã thành lập Ban chỉ đạo xây dựng nông thôn mới cấp tỉnh, thành phố và cơ bản kiện toàn bộ máy nhân sự; 80% số huyện đã thành lập Ban chỉ đạo cấp huyện; 65% số xã thành lập Ban Quản lý xây dựng nông thôn mới. Đến hết tháng 12-2011, ước tính có 44,5% sống và khoảng 45% số xã đang tiến hành lập đề án. Nhiều nội dung cụ thể của 19 tiêu chí đang được thực hiện ở cấp thôn, xã. Từ nay đến năm 2015, cả nước phấn đấu có 20% số xã và đến năm 2020 có 50% số xã đạt đủ 19 tiêu chí về xây dựng nông thôn mới". (Nguồn: Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn)

Không thể hạ thấp các tiêu chí
- Đã có ý kiến cho rằng, nhiều địa phương muốn giảm tiêu chí xuống để sớm đạt thành tích. Ông suy nghĩ gì về vấn đề này?
- Tôi cũng nghe chuyện có địa phương tự quyết định những tiêu chí, điều này có thể xuất phát từ tâm lý chạy theo thành tích và không nhận thấy được xây dựng NTM là cả một quá trình bền bỉ, lâu dài. Điều quan trọng nhất là chúng ta phải làm cho người dân tự vươn lên để xây dựng NTM. Xây dựng NTM không chỉ có hạ tầng, mà còn có cả sản xuất, tăng thu nhập, nâng cao đời sống văn hóa, dân trí và lối sống mới của người dân... Đây là quá trình lâu dài, nếu vì bệnh thành tích mà hạ thấp tiêu chí xuống thì không được. Giả sử cứ “hạ xuống” như thế, sau một giai đoạn, sẽ xuất hiện rất nhiều dạng mô hình NTM với các cấp độ khác nhau. Chúng ta sẽ không thể đánh giá được phong trào xây dựng NTM mang cấp quốc gia. Vì vậy, điều tiên quyết là phải có bộ tiêu chí chung cho quá trình xây dựng NTM.
- Xin hỏi, hiện có xã báo cáo đã đạt từ 17 đến 18 tiêu chí, nhưng ai sẽ là người giám sát và “chấm điểm” các tiêu chí?
- Một trong những việc còn thiếu sót trong thực hiện mô hình NTM ở các xã điểm là chưa đưa ra được quy trình, nguyên tắc để thẩm định những tiêu chí đó. Hiện nay, vẫn là do địa phương tự đánh giá và chấm điểm cho mình, vì thế có thể cũng chưa chính xác. Sắp tới, sau khi Ban Bí thư Trung ương Đảng có tổng kết và chuyển giao mô hình thí điểm các xã xây dựng NTM cho Chính phủ chỉ đạo, chúng ta sẽ có cơ chế đánh giá chính xác hơn.
- Nhưng thưa ông, cả nước có tới hàng chục nghìn xã, chúng ta lấy đâu nhân lực để đi “chấm điểm tiêu chí” trên diện rộng?
- Thực ra, việc này cũng không quá khó, chúng ta có thể đưa ra quy trình, nội dung, nguyên tắc rồi các địa phương sẽ tự làm. Dĩ nhiên, phải thường xuyên có sự chỉ đạo, kiểm tra, giám sát từ trên xuống dưới, đồng thời có phương pháp “kiểm tra điểm”, “kiểm tra chéo” để đánh giá thực chất các tiêu chí. Sau này, quá trình xây dựng NTM sẽ là một trong những nội dung thi đua quan trọng của việc thực hiện nhiệm vụ chính trị tại các cấp, các ngành. Chính vì vậy, tự họ sẽ phải đánh giá một cách nghiêm ngặt, nhưng điều quan trọng nhất hiện nay vẫn là phải có một bộ tiêu chí chuẩn.
- Xin cảm ơn ông!