Mô hình tăng trưởng nông nghiệp đang bộc lộ nhiều điều đáng lo ngại

Theo Uỷ ban kinh tế, tăng trưởng chưa thực sự bền vững, quý I/2017 ước tính tăng 5,1% so với cùng kỳ năm trước, là mức tăng trưởng thấp nhất so với những năm gần đây. Để đạt được tốc độ tăng trưởng kinh tế 6,7% của cả năm 2017, các quý còn lại phải tăng trung bình trên 7%, nhưng với điều kiện và tình hình thực tế thì mục tiêu này rất khó thực hiện, khả năng chỉ đạt khoảng 6,3-6,5%.

Vấn đề về nâng cao chất lượng và giá trị hàng nông sản, trong những năm gần đây, người dân rất phấn khởi trước những kết quả đạt được của nền nông nghiệp nước nhà, hàng hóa nông sản không chỉ đáp ứng cho nhu cầu về lương thực, về thực phẩm cho nhân dân, đảm bảo lương thực của quốc gia mà còn xuất khẩu ra thị trường của nhiều nước trên thế giới.

Tuy nhiên, mô hình tăng trưởng nông nghiệp hiện nay đang bộc lộ nhiều điều đáng lo ngại về chất lượng và giá trị của hàng nông sản. Cử tri, nhất là nông dân vẫn đang rất lo lắng trước thực trạng sản lượng cao, dẫn đến nguồn cung dư thừa và điệp khúc buồn, được mùa rớt giá luôn lặp đi, lặp lại.

Nên xây dựng các chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp có thương hiệu

Theo đại biểu Đoàn Văn Việt (Lâm Đồng): Trong thời gian qua, các biện pháp tình thế, giải cứu hàng nông sản lại được đặt ra nhưng chưa thể làm yên lòng bà con nông dân, như những sự việc liên quan tới thịt heo, dưa hấu, chuối. Như ở Lâm Đồng, người trồng cà chua cũng có lúc phải bỏ cà chua chín rục trên cây vì giá cả quá thấp. Ngược lại, có một số nông sản khác được giá xong mất mùa do tình trạng sâu bệnh hoành hành và chúng ta không kịp thời giải quyết, khắc phục. Ví dụ, trong tháng tư tỉnh Lâm Đồng và một số các tỉnh lân cận, riêng Lâm Đồng có đến 11.000/14.000ha cây điều là năng suất không đạt được và do dịch bọ xít, muỗi hoành hành và gần như là thất thu trắng.

Nguyên nhân, do nông dân sản xuất quy mô nhỏ lẻ, tự phát không theo quy hoạch, trong khi công nghiệp hỗ trợ sản xuất nông nghiệp, công nghiệp chế biến, bảo quản sau thu hoạch của nước ta còn nhiều hạn chế dẫn đến giá trị nông sản thấp thu nhập của một bộ phận nông dân chủ yếu vẫn là lấy công làm lãi.

Để góp phần tháo gỡ những khó khăn cho nông nghiệp, nông dân, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế về định hướng chung có rất nhiều chính sách, đại biểu Việt hiến kế: Chính phủ cần có chính sách mạnh mẽ và cụ thể hơn nữa để hỗ trợ xây dựng các chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp có thương hiệu cho thị trường trong nước và xuất khẩu. Tạo bước chuyển biến trong sản xuất và kinh doanh nông sản như ý kiến của cộng đồng doanh nghiệp, nông nghiệp đã từng đề xuất doanh nghiệp hóa nông dân, doanh nghiệp hóa nông nghiệp. Hỗ trợ khởi nghiệp, các mô hình sản xuất nông nghiệp theo quy mô lớn, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, đặc biệt phải có cơ chế để phát triển công nghiệp chế biến nông sản. Đây là khâu quan trọng để chúng ta giải quyết bài toán về giá trị hàng nông sản, một trong những giải pháp căn cơ để giải quyết bài toán được mùa mất giá mà chúng ta thường gặp trong thời gian vừa qua.

Cần xây dựng khung chính sách rõ ràng tạo điều kiện cho các địa phương đẩy mạnh các hoạt động liên kết nhà nước, nhà khoa học, nhà doanh nghiệp, nhà nông và ngang hàng. Mục tiêu là làm sao quy hoạch được vùng nguyên liệu đủ để thu hút đầu tư phát triển công nghiệp chế biến các loại nông sản theo đó việc tập trung tích tụ đất đai liên kết giữa các hộ nông dân là những giải pháp cần phải tính đến. Đồng thời, cần có chính sách mạnh mẽ trong khuyến khích thu hút đầu tư, đẩy mạnh việc phát triển công nghệ chế biến, đẩy mạnh hơn nữa việc xây dựng xúc tiến quảng bá thương hiệu, tìm kiếm thị trường trong và ngoài nước để tiêu thụ sản phẩm có tính đến các thị trường có yêu cầu cao về chất lượng nông sản.

Cần sớm quy định xác lập quyền sở hữu tài sản đầu tư trên đất

Đại biểu Nguyễn Tuấn Anh (Bình Phước), phân tích, ngày 17/5, tại buổi gặp mặt với các doanh nghiệp, Thủ tướng Chính phủ đã ký Chỉ thị số 20 về việc chấn chỉnh hoạt động thanh tra, kiểm tra đối với doanh nghiệp, hy vọng sẽ tạo một làn gió mới thu hút các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế cạnh tranh lành mạnh. Vậy, làm thế nào để phát triển ngành nông nghiệp? Chúng ta xác định nông nghiệp là trụ đỡ của nền kinh tế, nhưng thực tế thời gian qua cho thấy, trụ đỡ này đang yếu dần là do ảnh hưởng của tác động, do biến đổi của khí hậu, chi phí sản xuất lớn, nguồn nước bị xâm nhập mặn và các đầu vào của sản phẩm, do đó hiệu quả sản xuất và đời sống của người dân còn thấp.

Bên cạnh đó, liên tục xảy ra các tình trạng được mùa mất giá. Hết sức giải cứu dưa hấu, chuối, đến giải cứu lợn và gần đây nhất là giải cứu bí đỏ. Để khắc phục tình trạng này, theo tôi nông nghiệp công nghệ cao là một yêu cầu tất yếu mà theo hướng đi này cần có sự tham gia của nhiều thành phần kinh tế và phải có vốn. Khi đi khảo sát một cơ sở trồng dưa lưới ở TP. Hồ Chí Minh và tiếp xúc với cử tri ở Bình Phước, một số doanh nghiệp cho biết tùy theo mô hình sản xuất nhưng để đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao phải chi phí ít nhất từ 6-15 tỷ/ha. Hiện, chưa có quy định về việc xác lập quyền sở hữu tài sản trên đất nên không có căn cứ để thế chấp vay vốn ngân hàng, đó là khó khăn lớn cho doanh nghiệp. Chính phủ đã dành một gói tín dụng 100.000 tỷ đồng để hỗ trợ vốn vay cho doanh nghiệp nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp sạch, đây là chủ trương đúng đắn cần được triển khai nhanh và chặt chẽ.

Tuy nhiên, để tiếp cận được rất khó khăn, vì vướng quá nhiều điều kiện, như phải có 3 năm hoạt động trong lĩnh vực này, phải được chứng nhận là doanh nghiệp nông nghiệp công nghệ cao, mà để được chứng nhận thì doanh nghiệp đó phải đang thực hiện sản xuất trong vùng quy hoạch nông nghiệp công nghệ cao. Để làm như vậy, thực tế cho thấy phải giải quyết nhiều vấn đề, đó là việc tiếp cận đất đai, tiếp cận vốn của doanh nghiệp là vấn đề liên kết, giải quyết việc làm cho nông dân và phân phối lợi ích giữa nông dân và doanh nghiệp và vấn đề xác định tiêu chuẩn công nghệ, công nghệ phù hợp không mang tính thủ tục trói buộc, để mở không gian kết nối cho doanh nghiệp và ngân hàng với rủi ro thấp nhất. Do vậy, cần sớm có quy định xác lập quyền sở hữu tài sản đầu tư trên đất đối với các trang trại nông nghiệp công nghệ cao để làm căn cứ thế chấp vốn vay.

Phải tăng thời gian hỗ trợ lãi vay đối với doanh nghiệp nông nghiệp công nghệ cao vì đầu tư nông nghiệp công nghệ cao cần nhiều vốn, nhất là đầu tư xây dựng cơ bản.

Tạo điều kiện giao thêm đất cho doanh nghiệp làm ăn chân chính và có hiệu quả.

Khuyến khích và tăng cường hỗ trợ đầu tư cho daonh nghiệp khởi nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao.

Tạo kênh thông tin để doanh nghiệp cập nhật về tình hình thị trường, đồng thời phải thường xuyên đánh giá dự báo đúng nhu cầu trong nước và thế giới để hạn chế việc đầu tư tràn lan cung vượt cầu, dẫn đến tình trạng được mùa mất giá, được giá mất mùa, nguyên nhân gây ra nợ xấu "cục máu đông" của nền kinh tế.

Sức cạnh tranh của nền kinh tế nông nghiệp tương đối thấp

Đại biểu Ma Thị Thúy (Tuyên Quang)

Đại biểu Ma Thị Thúy (Tuyên Quang) bày tỏ lo ngại về sự phát triển kinh tế ở khu vực nông nghiệp nông thôn hiện nay gặp rất nhiều khó khăn, đã bộc lộ rất rõ những hạn chế, bất cập về hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế nông nghiệp tương đối thấp. Tăng trưởng nhiều năm liên tục suy giảm, điển hình là một số mặt hàng nông sản chủ lực của chúng ta khó tiêu thụ, chăn nuôi gặp nhiều khó khăn. Đây là căn bệnh của nhiều năm nhưng chưa thể khắc phục, đã làm nền nông nghiệp nước ta thực sự gặp phải những thách thức, khó khăn rất lớn. Vậy câu hỏi đơn giản của đa số người dân và cử tri cả nước phản ánh hiện nay làm thế nào để người dân tham gia sản xuất nông nghiệp được ổn định, thu nhập và đời sống được nâng cao, môi trường trong lành không bị ô nhiễm.

Đánh giá về cơ cấu lại ngành nông nghiệp trong thời gian qua, đại biểu Ma Thị Thúy, cho rằng: Sau hơn 3 năm triển khai thực hiện tái cơ cấu ngành nông nghiệp cho thấy nông nghiệp nước ta phát triển chưa xứng với tiềm năng, thu nhập của người nông dân còn thấp. Đất dành cho sản xuất nông nghiệp thì manh mún, theo số liệu thống kê cả nước có 10 triệu hộ nông dân với 70 triệu mảnh đất nông nghiệp, diện tích bình quân hộ nông dân chỉ đạt khoảng 0,46ha, trung bình được chia thành 2,83 mảnh. Cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất nông nghiệp còn thiếu và chưa đồng bộ, chưa đáp ứng được nhu cầu sản xuất hàng hóa quy mô lớn. Nguồn vốn đầu tư cho sản xuất nông nghiệp còn thấp, đầu tư từ doanh nghiệp ngoài nhà nước vào nông nghiệp còn hạn chế, sản xuất chưa gắn kết được các khâu chế biến và tiêu thụ sản phẩm, chất lượng hàng hóa nông sản chưa đáp ứng được yêu cầu thị trường trong nước và xuất khẩu. Tuy nhiên, kết quả này vẫn chưa đạt được mục tiêu đề ra.

Để phát triển nông nghiệp hiện đại, quy mô lớn, đại biểu Ma Thị Thúy, nhấn mạnh, cần phải đổi mới hoàn thiện chính sách pháp luật về đất đai, nhất là về vấn đề tích tụ, tập trung đất để có cánh đồng, mảnh đất lớn. Khi đó tất yếu sẽ mở ra cơ hội thu hút các doanh nghiệp đầu tư vào sản xuất lĩnh vực nông nghiệp, giải quyết được những khó khăn, bất cập về môi trường đầu tư, diện tích sản xuất hiệu quả sử dụng đất.

Việc chuyển giao ứng dụng khoa học, ứng dụng thúc đẩy khoa học công nghệ trong sản xuất và quản lý nông nghiệp là tối cần thiết. Chỉ có học công nghệ mới tạo ra được các sản phẩm nông nghiệp có giá trị cạnh tranh với thị trường quốc tế.

D.Thanh/kinhtenongnghiep.com.vn