Sức sống làng gỗ Phù Khê

Chợ gỗ Phù Khê bán gỗ theo cân - Ảnh btv.gov.vn

Ở vùng đất kinh kỳ xưa có câu ca “Hà Nội thêu quạt, thêu cờ / Phù Khê chạm trổ ngai thờ nhà vua”, cho thấy một thời hoàng kim của làng nghề chạm khắc gỗ Phù Khê.

Hiện nay, đình làng Phù Khê vẫn còn thờ 7 cụ tổ của 7 nghề, trong đó, có cụ tổ nghề chạm chạm khắc gỗ. Tuy nhiên, trải qua bao biến cố thăng trầm của lịch sử, nhất là bị hai cuộc chiến tranh thần thánh của dân tộc (chống pháp và chống Mỹ) đã làm cho làng nghề xơ xác. Nhiều nghệ nhân trước khi mất đã không kịp truyền lại nghề cho con cháu và nghề truyền thống này đã bị mai một trong suốt thời gian dài, có lúc tưởng chừng bị thất truyền…

Ông Nguyễn Kim, một nghệ nhân lâu năm của làng nghề, kể lại sau nhiều năm cùng bố làm nghề ở phố Hàm Long, Hà Nội, ông đã quyết định bỏ phố về làng với hy vọng phục dựng lại nghề truyền thống. Khi về làng, ông thật xót xa khi tận mắt chứng kiến cảnh “cả làng” không còn ai biết đục, biết gọt…”. Ông Kim phải mượn sân đình của làng để “dựng trường” mở lớp dạy đục đẽo cho người dân. Mặt khác, các loại dụng cụ thiết yếu như: đục móng, đục xén, đục chàng… ông đều phải cất công tìm sắt và tự rèn lấy đồ nghề. Nhiều loại đục có cấu tạo phức tạp như tỉa không thể tự rèn, ông không quản ngại đi bộ hàng chục cây số để tìm mua. Sau đó ông tập trung vào tuyển thợ, chú ý chiêu mộ thanh niên vào để dạy nghề.

Và cũng từ khóa học đầu tiên này, một giáo án đào tạo nghề chạm khắc gỗ do chính tay ông Kim soạn thảo, biên tập và xuất bản. Qua 6 khóa đào tạo, ông đã cho “ra lò” 300 thợ cả có tay nghề cao. Cũng từ 300 người thợ cả này tiếp tục “sản sinh” ra những người thợ tiếp theo nối dõi nghiệp tổ tiên. Hiện Phù Khê có 2 nghệ nhân, hơn 400 thợ cả.

Hơn 50 năm làm nghề, nghệ nhân Nguyễn Kim tâm sự: “Nghệ nhân là một nghệ sĩ đa tài, bởi vậy phải hiểu được tâm tư, tình cảm của nhân vật (bức tượng), phải thuộc bản chất, hành động của nhân vật đó. Đối với gia đình, tôi luôn dạy con cháu trong gia đình phải khép mình vào sau khắt khe, không thể dễ dãi với gì mình có, nêu cao tinh thần tự học hỏi trong nghề nghiệp. Và tôi lấy tượng La Hán chùa Tây Phương và tượng Phật bà nghìn tay nghìn mắt để răn con cháu trong nhà…

Chợ bán gỗ theo cân

Những năm gần đây, nghề chạm khắc gỗ Phù Khê hiện rất phát triển. Toàn xã có hơn 2.000 hộ dân (trong đó 22 hộ thành lập doanh nghiệp) hầu hết đều tham gia làm nghề mộc truyền thống, chế tác, sản xuất sản phẩm gia dụng, mỹ nghệ liên quan đến nhiều loại gỗ; riêng thôn Phù Khê Thượng đã có hơn 500 hộ làm nghề nên nhu cầu về nguồn nguyên liệu gỗ phục vụ cho làng nghề là rất lớn. Giai đoạn trước, đa phần các hộ đóng đồ đều phải mua nguyên liệu từ những cơ sở kinh doanh gỗ ở trong và ngoài xã, thậm chí là mua ở các tỉnh, thành lân cận nên thường bị tư thương ép giá, gây khó khăn cho sản xuất.

Do đứng trước những yêu cầu cấp bách về nguồn nguyên liệu gỗ,mới đây, làng nghề sản xuất đồ gỗ mỹ nghệ Phù Khê Thượng đã khánh thành khu chợ gỗ rộng hơn 10.000m2, với hệ thống ki ốt tiện nghi, hiện đại.

Chợ Phù Khê Thượng khác với các chợ dân sinh thuần túy, chợ mở ra chỉ có gỗ là mặt hàng trao đổi, mua bán duy nhất. Vào chợ gỗ “độc nhất vô nhị” này, khách hàng có thể tìm mua được nhiều loại gỗ mình cần theo yêu cầu sản xuất của mỗi gia đình, nhu cầu của khách hàng đặt như: Đinh, lim, sến, táu, gỗ hương, gỗ trắc, mít, thông… với mọi kích thước. Trong đó, khu chợ này tập trung chủ yếu là gỗ trắc (kích thước nhỏ nhất từ 5-7cm) được bán với giá 40-50.000đồng/kg cho đến hàng triệu đồng/kg (tùy kích cỡ). Đối với loại gỗ hương gốc có giá từ 15.000đồng/kg trở lên. Riêng đối với loại gỗ nhóm I: Đinh, lim, sến, táu thì có giá từ vài trăm ngàn/kg cho đến hàng triệu đồng (tùy kích thước). Nhiều hộ dân buôn bán ở chợ gỗ này mỗi tháng doanh số bán ra hàng tỷ đồng/tháng.

Theo ông Nguyễn Thành Hưng, Trưởng thôn Phù Khê Thượng, thì: “Việc xây dựng chợ gỗ là bước đột phá mang tính bề vững cho sự phát triển của làng nghề. Khu chợ hiện có trên 200 gian hàng, với diện tích bình quân 40m2/ki ốt, đều được thuê hết với giá 30 triệu đồng/năm. Đặc biệt, từ khi có chợ gỗ, các hộ kinh doanh ở đây đều phấn khởi, hoạt động quy củ, đã và đang cho thấy hiệu quả kinh tế cao”. 

Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Ngọc Khương – Phó Chủ tịch UBND xã Phù Khê cho biết hiện xã có 7 công ty, hợp tác xã với hơn 80% dân số địa phương tham gia phát triển kinh tế từ sản xuất đồ gỗ mỹ nghệ và chạm trổ truyền thống. Thu nhập bình quân từ 2 – 3 triệu đồng/người/tháng. Riêng thợ có chuyên môn cao, lành nghề thu nhập từ 8 -15 triệu đồng/tháng.

Tuy nhiên, để từng bước khắc phục những khó khăn, đưa nghề truyền thống phát triển, chính quyền địa phương đã quy hoạch khu làm dịch vụ sản xuất đồ gỗ tạo mặt bằng cho các hộ xây dựng cửa hàng giới thiệu sản phẩm, tập kết hàng hóa, bãi đỗ xe… khuyến khích thành lập công ty, đổi mới công nghệ, mở rộng sản xuất kinh doanh, làm giàu chính đáng. Mặt khác, chính quyền địa phương đã phối hợp với các ban ngành thị xã và tỉnh Bắc Ninh xúc tiến, quảng bá sảm phẩm đồ gỗ mỹ nghệ truyền thống vươn ra thị trường thế giới.

Xuân Lộc

Theo chinhphu.vn