Tập trung triển khai sâu rộng và hiệu quả hơn Nghị quyết về nông nghiệp, nông dân, nông thôn

*Chuyển biến trong cơ cấu kinh tế nông thôn

Theo đánh giá của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, trong giai đoạn 2008 - 2010, dù phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức về thiên tai, dịch bệnh và tác động của cuộc khủng hoảng tài chính - kinh tế thế giới nhưng nông nghiệp, nông thôn đã vững vàng vượt qua khó khăn, duy trì được tăng trưởng, góp phần ổn định kinh tế - xã hội đất nước. Năm 2009, nông nghiệp đạt mức tăng GDP là 1,83%; năm 2010 đạt 2,78%, bằng mức chỉ tiêu Quốc hội đề ra đầu năm; nhưng còn thấp hơn so với mục tiêu trong Nghị quyết là 3-3,5%/năm. Tốc độ tăng GDP nông nghiệp bình quân giai đoạn 2006-2010 đạt 3,36%/năm, vượt mục tiêu 3,2%/năm của Đại hội Đảng X đề ra.

Cơ cấu kinh tế nông thôn có bước chuyển biến tích cực. Đến năm 2010, trong khu vực nông thôn, công nghiệp và dịch vụ đã chiếm xấp xỉ 60% cơ cấu kinh tế. Để thúc đẩy phát triển ngành nghề nông thôn, đã có trên 40 tỉnh hoàn thành việc xây dựng quy hoạch phát triển làng nghề nông thôn. Thương mại nông thôn cũng được chú trọng phát triển hơn sau khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 23/QĐ-TTg năm 2010 phê duyệt Đề án “Phát triển thương mại nông thôn đến 2015 và định hướng đến 2020“.

Đặc biệt, việc triển khai Chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới ngay trong những năm đầu triển khai đã trở thành phong trào của cả nước. Sau hơn 2 năm thực hiện, “hình hài nông thôn mới” đã hình thành ngày càng rõ nét trên thực tế theo cấp độ xã và thôn, bản ở các vùng. Trong năm 2011, Chính phủ đã bố trí 1.600 tỷ đồng từ nguồn ngân sách trung ương cho Chương trình để tập trung vào 5 nội dung, gồm quy hoạch, đào tạo, tuyên truyền, phát triển sản xuất và xây dựng một số cơ sở hạ tầng thiết yếu. Nhiều địa phương đã chủ động bổ sung kinh phí từ nguồn ngân sách địa phương cho các xã để triển khai chương trình như: Hà Tĩnh, Lào Cai, Hải Dương, Vĩnh Long, Phú Thọ, Thái Bình, Sóc Trăng. Theo báo cáo của Cục Kinh tế hợp tác, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, đến nay đã có 100% số tỉnh hoàn thành việc đánh giá sơ bộ thực trạng nông thôn mới theo 19 tiêu chí làm cơ sở để triển khai những bước tiếp theo.

* Nhiều chính sách còn chậm, chưa đúng tiến độ

Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cho biết, trong quá trình triển khai Nghị quyết “Tam nông” cũng vẫn nảy sinh nhiều bất cập. Một số nhiệm vụ và giải pháp về điều chỉnh cơ chế chính sách đã được nêu ra trong Nghị quyết cũng như trong Chương trình hành động của Chính phủ nhưng các Bộ, ngành triển khai còn chậm, chưa đúng tiến độ và thiếu đồng bộ. Tính đến tháng 6/2011, còn có 14/45 chương trình, đề án trong Chương trình hành động của Chính phủ chưa được phê duyệt (chiếm 31%). Trong đó, tiến độ hầu hết các đề án bổ sung, sửa đổi, ban hành mới các luật đều chậm so với yêu cầu. Trên thực tế, ba năm thực hiện Nghị quyết số 26-NQ/TW là giai đoạn mà số lượng cơ chế chính sách về nông nghiệp – nông thôn được ban hành nhiều nhất từ trước tới nay; nhưng đa số mới chỉ dưới dạng văn bản, việc chuyển hóa thành những hoạt động cụ thể còn hạn chế. Đặc biệt việc đổi mới và xây dựng các hình thức tổ chức sản xuất, dịch vụ có hiệu quả triển khai chậm, nhất là đổi mới và nâng cao hiệu quả hoạt động của các HTX nông nghiệp, đổi mới quản lý các nông lâm trường quốc doanh, thu hút đầu tư tư nhân, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).

Có nhiều nguyên nhân được đưa ra để giải thích cho việc chậm chễ trên như các Bộ, ngành chậm ban hành các Thông tư, văn bản hướng dẫn triển khai; nhiều văn bản hướng dẫn chưa đồng bộ, thiếu thực tiễn. Bên cạnh đó, một số chủ trương chính sách đã ban hành nhưng thực hiện còn ít do thiếu nguồn lực tài chính (như Chương trình phát triển hệ thống cảng cá, bến cá, Chương trình nâng cấp hệ thống đê sông ...), thiếu nhân lực tương ứng hoặc do không quyết liệt trong triển khai thực hiện, thiếu kiểm tra, đôn đốc. Đây cũng là điều đáng quan ngại, dù từ năm 2008 đến nay vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước và nguồn vốn tín dụng đã tăng đáng kể nhưng vẫn còn thấp hơn rất nhiều so với yêu cầu phát triển của ngành. Đặc biệt, đầu tư FDI vào nông nghiệp hiện nay chỉ chiếm 1,63 % tổng đầu tư FDI vào Việt Nam và theo chiều hướng giảm dần (năm 2007 chiếm 5,37%, 3% vào năm 2008, 0,6% năm 2009 và xấp xỉ 1% năm 2010). Các doanh nghiệp trong nước cũng “ngại” đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn, và việc phát huy nguồn lực xã hội đầu tư cho nông nghiệp – nông thôn còn thấp.

*Tăng hiệu quả chương trình phát triển nông nghiệp, nông thôn

Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã đưa ra mục tiêu đến năm 2015 sẽ tăng được hiệu quả sản xuất nông nghiệp. Giá trị gia tăng nông, lâm, thủy sản bình quân 5 năm 2,8 – 3%/năm . Tỷ trọng nông nghiệp trong tổng GDP cả nước: 17 - 18%. Từ những đề án, chương trình triển khai sẽ giúp người dân nông thôn tăng thu nhập từ 1,8 - 2 lần so với năm 2010; tỷ lệ hộ nghèo cả nước giảm bình quân 2%/năm, riêng các huyện, xã nghèo giảm 4%/năm. Số xã đạt tiêu chuẩn nông thôn mới khoảng 20%. Cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội cấp xã được tập trung đầu tư đồng bộ theo tiêu chí nông thôn mới, trước hết là hạ tầng thiết yếu như: giáo dục, y tế, giao thông, điện, nước sinh hoạt.

Từ những mục tiêu này, Bộ cũng đề ra những nhiệm vụ cụ thể cần thực hiện, trong đó nhấn mạnh tới việc tiếp tục tổ chức học tập nghiên cứu, quán triệt sâu sắc hơn Nghị quyết 26-NQ/TW. Nâng cao hiệu quả công tác thông tin, tuyên truyền về nông nghiệp, nông dân, nông thôn cũng như xây dựng nông thôn mới theo hướng sâu rộng, thường xuyên, sinh động và gắn với các chương trình, hành động cụ thể của các ngành, các cấp. Trên cơ sở xây dựng nền nông nghiệp toàn diện theo hướng hiện đại, đồng thời phát triển mạnh công nghiệp và dịch vụ ở nông thôn, Bộ sẽ rà soát quy hoạch, hình thành các vùng sản xuất tập trung nhằm phát huy lợi thế của mỗi địa phương cụ thể tới từng xã, đẩy mạnh việc ứng dụng khoa học kỹ thuật nhất là công nghệ cao để tăng nhanh năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm.

Cùng với đó, Chương trình xây dựng nông thôn mới tập trung nâng cao nhanh, rõ rệt hơn đời sống vật chất tinh thần của cư dân nông thôn, thu hẹp khoảng cách giữa nông thôn và thành thị. Từng Bộ, ngành tiếp tục hoàn thiện và bổ sung các văn bản hướng dẫn triển khai các tiêu chí nông thôn mới thuộc trách nhiệm quản lý, đồng thời khẩn trương ban hành hướng dẫn lồng ghép, huy động các nguồn lực cho xây dựng nông thôn mới, đơn giản hóa thủ tục thanh quyết toán các nguồn vốn hỗ trợ từ ngân sách nhà nước. Trên cơ sở hoàn thành quy hoạch và đề án xây dựng nông thôn mới cấp xã trong năm 2011, các địa phương ưu tiên bố trí nguồn ngân sách địa phương và hướng dẫn các xã lựa chọn một cách khoa học, sát thực tế để tập trung hoàn thành sớm những nội dung ưu tiên./.