Tái cơ cấu nông nghiệp theo tiêu chuẩn quốc tế

Bài 1: Đảm bảo công bằng trong tái cơ cấu nông nghiệp

Một trái xoài bằng nửa tạ thóc

Bao nhiêu năm nay, nền nông nghiệp nước ta đã phải trả giá rất đắt: Giá trị đầu tư của Nhà nước rất cao, chi phí sản xuất đắt đỏ, giá bán sản phẩm lại thấp vì chất lượng sản phẩm không cao. Theo ông Lê Huy Ngọ, nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, người nông dân trồng lúa ở nước ta không thu được giá trị kinh tế cao trên diện tích canh tác, thậm chí còn bị lỗ vốn, lỗ công lao động. Còn PGS, TS Nguyễn Văn Ngãi, Trưởng khoa Kinh tế, trường Đại học Nông lâm thành phố Hồ Chí Minh, kể câu chuyện mà những nhà làm chính sách cần lưu tâm: "Có lần, tôi qua Nhật Bản công tác, đi siêu thị mua trái cây, thấy xoài ngon muốn mua, nhưng nhìn bảng giá, tôi nhẩm tính ra tiền Việt gần 1 triệu đồng/kg. Trong khi đó, nếu xoài của đồng bằng sông Cửu Long sản xuất đạt tiêu chuẩn quốc tế, xuất khẩu sang Nhật Bản chỉ cần giá 100.000 đồng/kg thôi, là nông dân lãi lớn rồi".  

Trong chiến lược tái cơ cấu ngành nông nghiệp lần này, Chính phủ không có chủ trương mở rộng diện tích trồng lúa, thay vào đó là cây trồng có giá trị kinh tế cao hơn, có lợi nhuận nhiều. Theo Tiến sĩ Nguyễn Đỗ Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược phát triển nông nghiệp, nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn): "Đất nước chúng ta đã qua thời kỳ an ninh lương thực cứu đói. Chẳng hạn như các Bộ trưởng Nông nghiệp châu Phi thường xuyên ngồi lại với nhau bàn chọn giống ngô nào, giống lúa nào... đạt năng suất cao để giải quyết cho dân về an ninh lương thực. Còn các thành viên của APEC phát triển cao hơn, họ bàn thảo cách ứng dụng công nghệ khoa học tiên tiến, kỹ thuật số vào nông nghiệp, công nghiệp chế biến,  sản xuất theo tiêu chuẩn quốc tế... Cũng là sào ruộng đó, nay chuyển đổi sang trồng cây ăn quả sẽ tăng giá trị kinh tế cao gấp nhiều lần so với trồng lúa. Chúng ta sản xuất theo nhu cầu thị trường thì lúc nào cũng giải quyết tốt đầu ra sản phẩm. Tôi lấy ví dụ, ngành thủy sản xuất khẩu, ngay từ đầu, chúng ta đã áp dụng sản xuất theo tiêu chuẩn của châu Âu, nên sản phẩm làm ra đã vào mọi thị trường của thế giới". 

Các viện nghiên cứu đã phối hợp với doanh nghiệp đưa nhiều loại giống trái mới có năng suất cao như: Chuối, cam, bưởi... Theo Tiến sĩ Nguyễn Đỗ Anh Tuấn, năm 2016, tổng kim ngạch xuất khẩu trái cây và rau, củ quả nâng tổng giá trị 2,8 tỉ USD. Theo thống kê của Tổng cục Hải quan, 2 tháng đầu năm 2017, nước ta đã nhập khẩu trái cây và rau củ quả đạt 164 triệu USD, tương đương khoảng 3.720 tỷ đồng, tăng 54,7% so với cùng kỳ năm trước. Một đất nước có nền nông nghiệp lớn ở vùng nhiệt đới như nước ta mà phải bỏ nhiều tiền đi mua rau, củ, quả của nước ngoài về sử dụng thì cần phải đặt ra nhiều câu hỏi lớn?

Chiến lược truyền thông quốc gia về nông nghiệp

 "Tại sao chúng ta có thể xuất khẩu rất nhiều sản phẩm nông nghiệp hữu cơ vào thị trường khó tính nhất như Mỹ, Nhật Bản, nhưng ngay trên đất nước này, người dân lại không tin, cứ đi tìm trái cây có xuất xứ từ Thái, Mỹ, Australia để sử dụng... Lỗi nằm ở người dân đang bị "nhiễm độc" bởi truyền thông về thực phẩm bẩn?" - Ông Nguyễn Lâm Viên, Chủ tịch Hội đồng quản trị, Tổng Giám đốc Công ty Vinamit, đặt vấn đề thẳng thắn. Xu hướng tiêu dùng mới và tiếp cận thông tin về sản phẩm đã bùng nổ trên thế giới. Các hệ thống siêu thị nước ngoài đã đồng loạt thay đổi quan niệm, hướng đến những quốc gia có thể cung cấp sản phẩm tự nhiên như Việt Nam, Thái Lan... Đây là cơ hội để nông dân và doanh nghiệp làm thay đổi cục diện về nhận diện thương hiệu quốc gia, thương hiệu sản phẩm. 

Ông Nguyễn Lâm Viên nêu kinh nghiệm bảo quản nông sản: "Tại sao xoài Thái Lan nhập vào Việt Nam vàng au mà chậm chín hơn xoài Việt Nam, bởi vì họ tuân thủ nghiêm ngặt quy trình thu hái. Như quả sầu riêng, nếu để chín cây rụng xuống thì quả đã nứt rồi, múi đâu còn cứng. Vì vậy, phải thu hái trong thời gian thích hợp thì mới bảo quản lâu dài và đưa đi xuất khẩu. Ethephon là chất tạo chín, để quả chín đồng đều, điều tiết độ ngọt, bảo quản dài, do Tiến sĩ Nguyễn Đăng Nghĩa, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Tư vấn nông nghiệp nhiệt đới, nghiên cứu ra và đã viết thành sách hướng dẫn cho nông dân, doanh nghiệp cách bảo quản, làm chín trái cây. Trên thế giới họ cũng làm như vậy mà!”.

Tại sao nhiều quốc gia giàu lên từ nông nghiệp như: Phần Lan, Hà Lan, Israel, Thái Lan?... Cần lắm có một chiến lược lâu dài về truyền thông ở cấp độ quốc gia về nông nghiệp. Nếu cứ để cách làm như hiện nay, còn manh mún, mạnh ai nấy làm, mạnh ai nấy nói thì làm sao nông nghiệp phát triển được? Đã đến lúc cần trả lại công bằng trong công cuộc tái cơ cấu nông nghiệp cho người nông dân và doanh nghiệp.

Tác giả: Hải Luận/bienphong.com