TPP và nỗi lo phá sản ngành chăn nuôi

Báo cáo đánh giá tác động của Hiệp định đối tác kinh tế chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPP) và Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) lên nền kinh tế Việt Nam ở khía cạnh kinh tế vĩ mô và trường hợp ngành chăn nuôi của Viện Nghiên Cứu Kinh tế và Chính sách (VEPR) vừa được đưa ra thảo luận. Tác động của AEC sẽ không nhiều, nhưng khi TPP được ký kết thì ngành chăn nuôi sẽ là “vật bị hy sinh” đầu tiên nếu không có sự điều chỉnh chính sách kịp thời - ông Tuấn Xuân Chinh – Phó cục trưởng Cục Chăn nuôi (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) bày tỏ.

Liệu sản phẩm của ngành chăn nuôi Việt Nam có chen chân nổi tại siêu thị ngoại

Thiệt thòi nhất là người chăn nuôi

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng, toàn bộ ngành nói chung sẽ thu hẹp sản xuất sau khi tham gia TPP và AEC ở mức độ ảnh hưởng thấp hơn. Với năng suất thấp và sức cạnh tranh yếu như hiện nay của ngành chăn nuôi, người chăn nuôi gia cầm (và lợn với mức độ thấp hơn) sẽ bị thiệt nhất về sản lượng và phúc lợi.

Chăn nuôi ở Việt Nam chủ yếu vẫn tập trung nhỏ lẻ ở hộ gia đình, hộ chăn nuôi nhỏ và siêu nhỏ chiếm tỷ lệ cao. Kết quả điều tra trong báo cáo Tổng Điều tra Nông - lâm - thủy sản năm 2011 của Tổng cục Thống kê cho thấy: có tới 86,4% số hộ nuôi lợn có quy mô nhỏ, tỷ lệ hộ nuôi gia cầm quy mô chiếm tới 71,6% tổng số hộ chăn nuôi…

Hiện nay các hộ chăn nuôi nhỏ đang ở tình thế cực kỳ khó khăn, không ít hộ đã bỏ trống chuồng trại bởi không cạnh tranh được với thịt nhập khẩu. Trong 3 năm trở lại đây, tình hình sản xuất của ngành có biểu hiện chững lại. Và nguy cơ bị chèn lấn bởi hàng nhập khẩu càng lớn khi tới đây TPP được ký kết, hàng rào thuế quan được dỡ bỏ, thịt, sữa nhập khẩu sẽ ngày một nhiều hơn, giá rẻ hơn.

Ngay khi báo cáo đang được thảo luận, báo chí và không ít chuyên gia cho biết, trong quá trình hội nhập quốc tế thông qua các hiệp định thương mại, chỉ một số lượng nhỏ các trang trại thương mại lớn ở Việt Nam sẽ có khả năng cạnh tranh nhờ lợi thế kinh tế theo quy mô và cơ hội nhập giống và thức ăn giá rẻ hơn. Về cơ bản, ngành chăn nuôi của Việt Nam sẽ gặp phải sự cạnh tranh gay gắt của nhà cung cấp nước ngoài khi thuế nhập khẩu và cả các biện pháp phi thuế quan được cắt giảm và dỡ bỏ.

Những người sẽ dễ bị thiệt hại nhất từ TPP và AEC ở Việt Nam được dự đoán là những nhà sản xuất các sản phẩm sữa (do sản xuất trong nước còn thiếu và lượng nhập khẩu lớn trên thị trường), thịt bò (do chất lượng tốt và giá cả hợp lý của thịt bò nhập khẩu), các sản phẩm từ gia cầm (do giá hàng nội địa đang tăng lên cùng với những lo lắng về an toàn vệ sinh thực phẩm trong những đợt cúm gia cầm hoặc các dịch bệnh khác), thịt lợn và thịt gà (do giá nhập khẩu thấp rẻ hơn).

Cần đẩy nhanh tái cấu trúc hơn nữa

Trước nguy cơ ảnh hưởng mạnh mẽ từ TPP và sự cạnh tranh gay gắt với luồng sản phẩm nhập khẩu ào ạt từ các nước có thế mạnh về chăn nuôi như Mỹ, Úc, New Zealand, Canada… ngành chăn nuôi cần xác định các biện pháp chống đỡ trong ngắn hạn và dài hạn. Và “các nỗ lực tái cấu trúc ngành cần được đẩy nhanh hơn nữa để nâng cao hiệu suất cũng như sức cạnh tranh với các đối thủ nước ngoài ngay trên chính thị trường nội địa”, VEPR khuyến nghị.

Thu hút đầu tư của DN, phát triển các hợp tác xã, nhân rộng mô hình chăn nuôi lớn hướng tới chăn nuôi đại gia súc… Đó là những việc cần làm. Tuy nhiên “thực hiện cũng khó”, theo VEPR, bởi cần điều chỉnh các chính sách. Đơn cử như nếu chăn nuôi đại gia súc đòi hỏi cần diện tích đất lớn và nhiều khả năng vấp phải vấn đề “tích tụ ruộng đất” cũng như sự chủ động đối với nguồn thức ăn tại chỗ.

Muốn vậy, thay vì phải nhập khẩu cỏ nuôi bò thì có thể trồng cỏ ngay trong nước, nhưng liệu có chính quyền địa phương nào dám quyết cho chuyển đổi một số diện tích đất trồng lúa sang trồng cỏ…

Còn ông Chinh nói rằng, bất lợi nhiều, nguy cơ nhiều nhưng cũng có nhiều cơ hội từ TPP. Đó là khi thuế quan được dỡ bỏ ngành chăn nuôi sẽ có lợi khi nhập khẩu con giống, thức ăn chăn nuôi, thuốc thú y… Và để chống đỡ, giảm thiểu bất lợi, cần phải tổ chức lại sản xuất, khẩn trương thực hiện hiệu quả đề án tái cấu trúc ngành chăn nuôi. Ông nói, nếu tổ chức lại sản xuất thì từ đầu vào đến đầu ra sẽ giảm được 20% giá thành.

Ông cũng cho biết, Nghị định về HTX nông nghiệp đang được xây dựng nhằm khuyến khích hộ nông dân liên kết lại trong một mô hình liên kết như tổ đội, HTX và thu hút sự đầu tư lớn của DN hàng đầu… như vậy sẽ tạo ra sức cạnh tranh cho nông sản.

“Chính sách tương đối đầy đủ, Đề án tái cơ cấu đã được xây dựng. Bộ NN&PTNN đã có sự chuẩn bị kỹ về chính sách đối phó, giúp chăn nuôi tồn tại: chính sách thành lập HTX, tăng cường liên kết, xoá bỏ khâu trung gian. Hy vọng từng bước thực hiện theo lộ trình để tận dụng được lợi thế, giảm thiểu được rủi ro bất lợi”, ông Chinh phát biểu.