Cách đây tròn 60 năm, theo Hiệp định Giơ-ne-vơ, nước ta tạm thời chia làm hai miền, lấy vĩ tuyến 17 nằm trên dòng sông Bến Hải thuộc huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị làm giới tuyến quân sự tạm thời để chậm nhất hai năm sau đó (1956) tiến hành tổng tuyển cử thống nhất đất nước. Nhưng đế quốc Mỹ bội ước đã xé bỏ Hiệp định Giơ-ne-vơ và tiến hành chủ nghĩa thực dân kiểu mới ở miền Nam Việt Nam với âm mưu chia cắt lâu dài đất nước. Phần còn lại của Vĩnh Linh cùng với tỉnh Quảng Trị phía nam dòng sông Bến Hải vẫn nằm dưới gót giÀy của quân xâm lược. Bến Hải - Hiền Lương trở thành nơi chứng kiến nỗi đau chia cắt đất nước, Vĩnh Linh trở thành tiền đồn của miền Bắc xã hội chủ nghĩa, là hậu phương trực tiếp của tiền tuyến lớn miền Nam anh hùng.

Trên bản đồ Tổ quốc, Vĩnh Linh nằm ở bắc vĩ tuyến 17 - giới tuyến quân sự tạm thời giữa hai miền Nam - Bắc thuở đất nước cắt chia. Sau chiến thắng Điện Biên Phủ, ngày 20/7/1954, hiệp định Giơ-ne-vơ lập lại hòa bình ở Đông Dương được ký kết, sông Hiền Lương được chọn làm ranh giới quân sự tạm thời giữa hai miền Nam - Bắc để 2 năm sau (vào năm 1956) sẽ diễn ra cuộc Tổng tuyển cử hiệp thương thống nhất đất nước như Hiệp định đã ghi. Chỉ sau hơn một tháng từ khi hiệp định Giơ-ne-vơ được ký kết, ngày 25/8/1954, tên thực dân Pháp cuối cùng rút khỏi Vĩnh Linh qua cầu Bến Hải vào Nam. Đây là mốc lịch sử đánh dấu thời khắc Vĩnh Linh giải phóng, trở thành ngày truyền thống của Đảng bộ và nhân dân Vĩnh Linh. Thế nhưng, Hiệp định chưa ráo mực thì bọn xâm lược Mỹ và bè lũ tay sai bán nước bội ước. Hai miền chỉ cách nhau một dòng sông mà bên Nam bên Bắc đằng đẵng 18 năm trường đợi chờ thao thức, để cho câu hò bên bến Hiền Lương mang nỗi niềm thổn thức, uất nghẹn, bên nớ bên ni da diết lòng người: “... Thuyền ơi có nhớ bến chăng/ Bến thì một dạ khăng khăng đợi thuyền...”.